barok

GŁÓWNA     KSIĘGA GOŚCI     AUTORKA     LINKI     KONTAKT     ARCHIWUM     MAPA STRONY


ustaw jako stronę startową        dodaj do ulubionych
PR google pagerank

.:: PREHISTORIA ::.
Typy form ludzkich
Człowiek rozumny

.:: STAROŻYTNOŚĆ ::.
Mezopotamia
Państwo asyryjskie
Egipt darem Nilu
W dolinie Indusu
Państwo Środka
Palestyna
Antyczna Grecja
Starożytny Rzym

.:: ŚREDNIOWIECZE ::.
Arabowie
Państwa europejskie
Dynastia Piastów
Wyprawy krzyżowe
Niewola awiniońska
Schizmy w Kościele

.:: NOWOŻYTNOŚĆ ::.
Szlachta polska
Jagiellonowie
Wojny Polski XVI-XVII
Królowie elekcyjni
Rozbiory
---------------------------
Carowie Rosji
Odkrycia geograficzne
Reformacja
Torquemada
Niccolo Machiavelli
Wojna 30-letnia
Wojna Północna
Wojna siedmioletnia
Niepodległość USA
Rewolucja Francuska

BAROK

Manieryzm

Epoką kończącą Renesans, a zapowiadającą barok jest niewątpliwie manieryzm. Słowo to pochodzi od włoskiego "maniera", czyli sposób. Styl ten zaleca tworzenie sztuki bez wzorców wcześniejszych, polegając jedynie na własnej wyobraźni. Uruchamia nareszcie coś bardzo cennego - wizję artysty. Prekursorem manieryzmu był Michał Anioł Buonarotti, Włoch. Jest on znanym po dziś dzień rzeźbiarzem, malarzem, architektem i poetą.

Część historyków sztuki zastanawia się, czy manieryzm to faktycznie osobny styl w sztuce, czy po prostu kontynuacja, tylko bardziej swobodniejsza odrodzenia. A może pierwsza faza baroku? Cóż, jak na razie kwestia ta jest nie do końca rozstrzygnięta.

Ramy czasowe epoki: koniec XVI - połowa XVIII wiek

Samo słowo "barok" pochodzi od francuskiego "baroque", czyli bogactwo ozdób. Często uznaje się to także, że mogło się wywodzić od "barroco" = perła o nieregulrnej budowie, nieforemnych kształtach. Bez względu jednak na nazwę, barok charakteryzowały zawsze te same cechy: wielkość, gigantyzm, dynamizm, bogactwo form i ich rozrzutność, operowanie kontrastem.

Początkowo był uważany za upadek sztuki po wspaniałym odrodzeniu. Był oznaką złego gustu, tandetą. Dopiero w XIX wieku Cornelius Gurliff i Heinrich Wölfflin określili go jako swoistą formę sztuki.

Barok można podzielić na trzy działy: katolicki (ważny dla kontrreformacji), dworski (w Polsce jego swoistą odmianą jest sarmatyzm) oraz mieszczańsko-protestancki, często pomijany w opracowaniach.

Barok katolicki

Barok katolicki jak zresztą cała idea barokowa wywodzi się z Włoch, chociaż jego największy rozkwit można zaobserwować w skrajnie katolickiej wówczas Hiszpanii. Użyto tutaj sztuki, aby zachęcić zwykłego, szarego człowieka do powrotu na łono katolickiej religii, w którą mógł zwątpić w czasie Reformacji. Ważne było nie tylko udekorowanie świątyń w piękne, malownicze freski i obrazy czy ręcznie rzeźbione ołtarze, ale także sposób w jaki przedstawiano liturgię. Pojawia się w baroku coś, co nazwano teatralizacją liturgii katolickiej. Do mszy włączono muzykę chóralną i organową oraz inscenizację jasełek i widowiska męki Jezusa zwane widowiskami pasyjnymi. Wprowadzono także kadzidło. Tak więc starano się oddziaływać na możliwie jak najwięcej zmysłów: wzrok, zapach, słuch.

Najbardziej doskonałym z barokowych kościołów jest jezuicki kościół Il Gesú w Rzymie [patrz zdjęcie obok!] wybudowany w latach 1568-84, który stał się wzorcem dla barokowych budowli sakralnych (jego wręcz pomniejszoną kopią jest kościół św. Piotra i Pawła w Krakowie - różni się od niego tylko liczbą kaplic). Jest to swoiste połączenie formy podłużnej z centralną. Mamy tutaj nawę główną i boczne kaplice.

Wnętrza budowli zdobione były sztukateriami, kręconymi kolumnami, wielkimi obrazami, często iluzjonistycznie ukazującymi wygięcie elewacji. Chodziło o pokazanie potęgi i świetności Kościoła katolickiego, którego obraz miał bardziej przemawiać do wiernych niż ubogie i surowe wnętrza protestanckich zborów.

W tamtych czasach bardzo popularne stało się budowani kalwarii - szlaków procesyjnych, tworzących drogi krzyżowe. Składały się na nie głównie kaplice obrazujące kolejne stacje Męki Pańskiej bądź też inne wydarzenia religijne. Najsłynniejsza droga procesyjna w Polsce to Kalwaria Zebrzydowska.

Do najwybitniejszych dobry baroku katolickiego można zaliczyć:
Michaelangelo Merisi da Caravaggio (1573-1610) - Włoch, malarz. Jego dzieła oprócz martyrologicznej tematyki religijnej i mitologicznej("Powołanie św. Matuesza", "Śmierć Marii", "Bachus") zawierały także sceny z życia zwykłych, prostych ludzi.
Dominikos Theotokopulos (1541-1614) zwany "El Greco" - pochodził z Krety, jednakże działał w Hiszpanii (stąd jego "przydomek"). Zajmował się malarstwem mistycznym, religijnym ("Chrystus na krzyżu", "Pogrzeb hrabiego Orgaza" [patrz zdjęcie obok!], "Kardynał Tavera", "Św. Maurycy i legion tebański")
Jusepe (hiszp. José) Ribera (1591-1652) - Hiszpan działający w Neapolu, który kontynuował nurt zwany caravaggionizmem. Przedstawiał realizm religijny, sceny męczeństwa i święte kobiety oraz sceny mitologiczne i rodzajowe ("Kulawy chłopiec").
Bartolomé Estéban Murillo (1617-82)) - hiszpański malarz, stworzył wzorzec wizerunku Madonny (np. "Immaculata") oraz wiele scen rodzajowych jak na przykład "Chłopcy jedzący owoce".
Barok katolicki znajdujemy także w Niderlandach (głównie w części południowej, sprzymierzonej z Habsburgami, katolickiej). Tam właśnie tworzył jeden z genialniejszych artystów tejże epoki Peter Paul Rubens (1577-1640). Zasłynął z obrazów o tematyce religijnej, przedstawiających świętych oraz sceny z Nowego Testamentu ("Zdjęcie z krzyża").

Barok dworski

Ta odmiana baroku także pochodzi z Włoch, Wilanówjednakże rozwinęła się głównie we Francji w II połowie XVII wieku. Mamy tutaj chociażby wspaniały zespół pałacowo-ogrodowy Ludwika XIV, czyli Wersal (z franc. Versailles), zbudowany szczególnie dla arystokracji, który miał być swoistą "złotą klatką", aby nie zakłócano panowania Króla-Słońca (powstał także osobny styl, zwany stylem Ludwika XIV). Jeżeli chodzi o Francję, to równie okazały jest zespół pałacowy w Vaux-le-Vicomte. Na ogół układ w takich pałacach był podobny - centralną częścią był salon i reprezentatywna klatka schodowa. Pałace tego typu powstały także w Würzburgu i Wiedniu (chociażby malownicza siedziba cesarska, Schönbrunn - budowana przez Fishera von Erlacha). Wilanów Również i jeden z królów Polski może poszczycić się wybudowanym na swoją cześć pałacem. Mowa oczywiście o Janie III Sobieskim i bajecznym wprost pałacu w Wilanowie (dzisiaj na terenie stolicy) projektu Augustyna Locciego [patrz zdjęcia obok!]. Poza tym w Polsce powstały także inne, liczne budowle baroku dworskiego, są to głownie dwory magnackie, jak te w Łańcucie, Nieborowie, Rydzynie. Także w stylu barokowym przebudowano Zamek Królewski w Warszawie.

W malarskie głównie odznaczali się portreciści. Na dworze króla angielskiego, Karola I, mamy wspaniałego Antona van Dycka (1599-1641), w Hiszpanii serię portretów dynastii Habsburskiej wykonał Diego Velazquez (1599-1660) przebywając na dworze Filipa IV. We Flandrii życie monarchów oraz ich samych przedstawiał na swoich obrazach Peter Paul Rubens.

Barok mieszczańsko-protestancki

Centrum tego odłamu baroku mieściło się w Republice Zjednoczonych Prowincji Niderlandów, tej części Niderlandów, która przyjęła protestantyzm, rozpoczynając długotrwałe walki z katolicką Hiszpanią. Budowano tam liczne bogate domy prywatne, stąd wielki popyt na dzieła sztuki zdobniczej i malarstwa sztalugowego. Mecenatem był każdy, kto posiadał większą kwotę pieniędzy - na ogół była to rada miejska, gildia kupiecka, cechy rzemieślnicze.

W malarstwie przedstawiano głównie sceny z życia - mamy tu swoistego rodzaju realizm. Vermeer van Delft Ukazywano także martwą naturę i pejzaże. Najbardziej znanym malarzem baroku mieszczańsko-protestanckiego był Rembrandt, właściwie Hermensz van Rijn (1606-69). Trudnił się także grafiką, rysunkiem. Był znakomitym portrecistą ("Wymarsz strzelców", "Portret członków cechu sukienników"). W swoich pracach raczej starał się nie upiększać rzeczywistości, często poprzez swoje dzieła wyrażał jakieś przeżycia duchowe. Bardzo sprawnie operował światłem i kolorem, co zauważamy szczególnie na jego pejzażach, na przykład na "Krajobrazie z miłosiernym Samarytaninem". Także prace takich malarzy jak Frans Hals ("Cyganka", "Wesoły pijak"), Yan Vermeer van Delft ("Nalewająca mleko" - patrz zdjęcie obok!, "Koronczarka", "Uliczka", "Widok Delf") czy Salomon van Ruysdeal należały do jednych z najwybitniejszych osiągnięć.

Teatr barokowy

Dewizą sztuki teatralnej doby baroku zdaje się być "aby wszystko było fikcyjne, ale zdawało się rzeczywiste".

To dopiero w baroku powstają na świecie publiczne i, co najważniejsze, stałe teatry. Pierwszy z nich otwarto w Wenecji w 1637 roku. Kładziono nacisk szczególnie na efekty widowiskowe przedstawień, odstąpiono od zasady trzech jedności.

W Anglii mamy wówczas epokę elżbietańską, czyli sławne sztuki Szekspira ("Makbet", "Otello", "Hamlet"). W Hiszpanii teatr narodowego stworzył Lope Felix de Vega Carpio (znany bardziej jako Lope de Vega), autor około 1800 dramatów (m.in. "Owcze źródło", "Pies ogrodnika", "Dziewczyna z dzbanem"). Ważnymi barokowymi dramaturgami w Hiszpanii byli także Tirso de Molinia ("Zielony gil") czy Calderón de la Barca.

Muzyka

W baroku przeważają oratoria, kantaty i pasje. Pojawiają się także inne nowe formy takie jak koncerty (tutaj niedoścignionym mistrzem był Antonio Vivaldi wraz ze swoimi "Czterema porami roku"), symfonie, fugi, toccaty czy preludia. Wówczas także powstały opery takich sław jak Caludio Monteverdi ("Orfeusz", "Arianna", "Koronacja Poppei") czy Alessandro Scarlatti ("Pirro e Demetrio"). Do geniuszów danej epoki należy zapisać oczywiście Jana Sebastiana Bacha (pasje według św. Mateusza i Jana, ponad 200 kantat, "6 Koncertów brandenburskich", utowry organowe i fortepianowe - na przykład "Das wohltemperierte Klavier") i Jerzego Fryderyka Heandla (40 oper jak "Juliusz Cezar", 22 oratoria - "Saul" i słynny "Mesjasz" oraz utwory orkiestrowe "Water Music").

Literatura

Molier W literaturze mamy zanik łaciny na rzecz języka francuskiego albo ojczystego. Wspaniałe bajki (bardzo aluzyjne) tworzył wówczas we Francji Jean de La Fontaine (1621-95). W dramacie odznaczają się głównie Jean Racine (1639-99) i Pierre Corneille (1606-84). Rozważają oni w swoich utworach dylemat jednostki wobec polityki, władzy, honoru oraz jaką rolę w życiu człowieka pełni miłość, namiętność czy przeznaczenie. Najsłynniejszym jednak twórcą francuskiego baroku dworskiego jest niewątpliwie Jean Baptiste Poquelin (1622-73) znany jako Molier (Moliére), twórca tak wspaniałych komedii jak "Świętoszek" czy "Skąpiec".

Twórcą, który najmocniej oddziaływał na prace barokowe, głównie te z nurtu dworskiego, był Giambattista Marino (1569-1625), Włoch. Cechą charakterystyczną dla jego dzieł był koncept - niezwykły, zaskakujący czytelnika pomysł, szczególnie na zakończenie utworu. Hiszpańskim odpowiednikiem Marina był Luis de Góngora y Argote (1561-1627), twórca wyszukanego stylu zwanego gongoryzmem.

W Anglii zrodziła się poezja metafizyczna. Prekursorem tego nurtu był John Donne (1572-1631), szczególnie lubując się w liryce miłosnej i religijno-filozoficznej ("Znajdź moje serce, Boże"). Zaś najwybitniejszym przedstawicielem był George Herbert ("Raj", "Świątynia").

Także barok katolicki silnie wpływał na dzieła barokowe. Mamy tutaj poezję religijno-metafizyczną, misteria (sztuki dramatyczne o charakterze religijnym), dramat pastoralny. Szczególną postacią w rozwoju mistycyzmu w dramacie jest Hiszpan, Pedro Calderón de la Barca (1600-81) tworzący obok dzieł religijnych ("Książę niezłomny"), także utwory historyczno-społeczne ("Alkad z Zalamei"), obyczajowe, filozoficzne ("Życie snem") oraz komedie i dramaty.

W Polsce odnajdujemy pamiętniki (Jan Chryzostom Pasek oraz Samuel Maskiewicz) oraz prozę epistoralną (szczególnie listy króla Jana III Sobieskiego do ukochanej żony Marysieńki). Mam także poetę Jana Andrzeja Morsztyna, mistrza konceptyzmu, często forma utworów, jak zresztą większości z nurtu marinizmu, przewyższała nad treścią. Po tym jak został oskarżony o spisek, zbiegł do Francji. Był autorem takich sławnych utworów jak "Do trupa" (sonet) czy "Kanikuła albo psia gwiazda". W czasie baroku tworzyli także: Daniel Naborowski, Wacław Potocki ("Transakcja wojny chocimskiej", "Ogród fraszek") czy jezuita Józef Baka (sławę przyniósł mu tom "Uwagi rzeczy ostatecznych i złości grzechowej").

Architektura

W kolebce baroku, Włoszech, mamy takich architektów jak: Giovanni Lorenzo Bernini (1598-1680), autora kolumnady przed Bazyliką św. Piotra, Franciesco Borromini (1599-1667), twórcę wielu włoskich kościołów, między innymi rzymskie Santo Carlo alle Quattro Fontane i Santo Ivo.

W Niemczech swoje budowle wznosili Jan Baltazar Neumann (twórca kościołu pielgrzymkowego w Vierzehnheiligen ora pałacu biskupów w Würzburgu), Ziemmermann, Karol Fryderyk Pöppelmann (w ostatnich latach życia tworzył w Polsce - rozbudował m.in. zespół pałacu Saskiego) i bracia Asam. W Austrii odznaczyli się: Johann Bernhard Fisher von Erlach (wspomniany już w związku z Schönbrunem) i Johan Lucas von Hildebrand (zespół Belwederu w Wiedniu oraz liczne pałace w Niemczech, Austrii, czechach i na Węgrzech). Francja, z kolei pozostawała pod wpływem Juliusza Mansarta-Herdouina i Luisa Le Vau, którzy wspólnie pracowali nad budową Wersalu, dowodzeni przez Charlesa Le Bruna. W Polsce znani z tego okresu to Mateusz Castelli, który kierował przebudową Zamku Królewskiego w Warszawie oraz Tylman z Gameren będący twórcą pałaców Krasińskich, Gnińskich, kościołów Samarytanek i Św. Bonifacego w Warszawie oraz Św. Anny w Krakowie. W tym czasie tworzyli także Pompeo Ferrari (do jego najwybitniejszych dzieł należy pałac w Rydzynie, kopuła kościoła Filipinów w Gostyniu i kaplica Potockiego) czy Augustyn Wincenty Locci, który jak już wspominałam kierował budową Wilanowa.

Rzeżba

Charakterystyczną cechą barokowej rzeźby są sztukaterie - rzeźbiarskie dekoracje architektoniczne. Rzeźbiono wówczas głownie w kamieniu i drewnie. A co? Głównie to pominiki, nagrobki, posągi, grupy religijne, mitologiczne. Dzieła te odznaczały się dynamiką, patosem, teatralnością gestów, ujęciem postaci w znaczącym momencie. Oddawano poprzez swoje dzieła także silne emocje, uczucia. Bernini

Rzeźbiarze barokowi to:
We Włoszech - Giovanni Bernini ("Dawid", "Ekstaza św. Teresy"), Alessandro Algardi ("Ścięcie św. Pawła", "Święty Filip Neri z aniołem");
we Francji - Pierre Puget ("Milona z Koryntu", "Perseusz i Andromeda"), Charles Antoine Coysevox ("Uskrzydlone konie", "Sława"), François Girardon ("Kąpiel nimf", "Porwanie Prozepiny");
w Hiszpanii - Juan Martinez Montanes, Alonso Cano ("Głowa Św. Jana Chrzciciela");
w Niemczech i Austrii - Ignaz Gunther (zaliczany także do rokoka, "Anioł Stróż"), Balthasar Permoser (dekoracje Zwingeru);
a w Polsce - Jan Chrzciciel Falconi, Baltazar Fontana i Andrzej Schluter.


.:: XIX WIEK ::.
Napoleon
Księstwo Warszawskie
Kongres Wiedeński
Powstania narodowe

.:: XX WIEK ::.
Grigorij Rasputin
I wojna światowa
Eva Peron
Dwudziestolecie
III Rzesza
II wojna światowa
PRL

.:: SZTUKA ::.
Renesans
Barok
Dwudziestolecie

.:: VARIA ::.
Wstęp do historii
Słowiniczek pojęć
Postacie historyczne
Źródła historyczne
Unie Polski i Litwy
Historia demokracji
Ateizm

.:: DODATKI ::.
Testy z historii
Mapy historyczne
Krzyżówki
Olimpiady
Matura z historii
Cytaty
Dokumenty
Ściągi
Dynastie
Pieśni historyczne
Kalendaria

.:: STATYSTYKI ::.
Profesjonalne bezpłatne statystyki www
Copyright by LUKA © All rights reserved

reklamy google






Polecam niezawodne kosiarki Viking: Kosiarki Szczecin
Jedne z najlepszych maszyn budowlanych na rynku: Zag�szczarki Szczecin