Sytuacja w Rosji przed powstaniem

Wprowadzenie komunizmu wojennego przez Lenina spowodowało znaczne zubożenie ludności rosyjskiej, której i tak szeregi do tej pory zajmowali głownie biedni mieszczanie czy chłopi. Do tego doszła nacjonalizacja przemysłu, zakaz handlu i kolektywizacja wsi. Brakowało jedzenia, a partia nie potrafiła właściwie zarządzać gospodarką tak wielkiego państwa. Wzrastało rozgoryczenie i niezadowolenie ludności, które szczególnie wykorzystywali przeciwnicy bolszewików - mienszewicy (podział na bolszewików i mienszewików nastąpił w partii komunistycznej w 1903 roku, mienszewicy byli odłamem bardziej zachowawczym) i eserowcy (od SR - socjaliści-rewolucjoniści).

Wybuch powstania

Powstanie marynarzy wybuchło 28 lutego 1921 roku głównie przeciw władzy bolszewików. Na czele powstania stanął Stiepan Petriczenko. Po stronie marynarzy opowiedziały się załogi okrętów liniowych, a także liczni mienszewicy, eserowcy i grupy anarchistów. Z początkiem marca ogłoszono likwidację instytucji komisarzy i wydziałów politycznych. Zadecydowano też o wprowadzeniu swobodnego działania partii politycznych i wolnego handlu. Komitet Rewolucyjny aresztował przebywających w twierdzy kronsztadzkiej (tej, którą w 1703 roku wzniósł Piotr I Wielki) bolszewików.

Dalsze działania powstańców

Siły powstańców osiągnęły stan osiemnastu tysięcy żołnierzy. Do ich uzbrojenia mieli 100 karabinów maszynowych, a w fortach twierdzy i na okrętach znajdowało się 135 dział. Powstał także sztab ochrony, na czele którego stanął admirał Dmitriew i generał Kozłowski, a w jego skład weszli marynarze i wyżsi rangą oficerowie. Grigorij Zinowjew przewodnicząc RKP(b) [Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewickiej)] wystosował do powstańców ultimatum. Ci jednak je odrzucili.

Wobec takiej postawy marynarzy Partia musiała działać szybko i zdecydowanie. Już następnego dnia, 8 marca, wystosowano 50-tysięczną 7. Armię pod dowództwem generała Michaiła Tuchaczewskiego, żeby zakończyć problem kronsztadzki. W ataku na Kronsztadz wzięła udział także znaczna część delegatów X Zjazdu RKP(b), łotewscy strzelcy, polscy "Czerwoni Komunardzi" i chińscy ochotnicy. Całość akcji znalazła się pod kierownictwem Klimienta Woroszyłowa. Z początku atakowano tylko artylerią i nalotami bombowymi. Jednakże już wkrótce rozpoczęło się bezpośrednie uderzenie na twierdzę - od strony północnej po zamarzniętej (luty, wiadomo) Zatoce Fińskiej i od południa - z okolic Oranienbaumu.

Schyłek powstania

W nocy z 17 na 18 marca 1921 roku udało się bolszewikom i ich sojusznikom zająć forty Totleben i Krasnoarmiec, a nad ranem prawie cała wyspa Kotlin (to właśnie na niej umieszczona została twierdza) była w rękach bolszewików. 18 marca powstanie skapitulowało. Część z powstańców udała się do Finlandii, ale większa część albo poległa w walkach, albo dostała się w nieprzyjazne ręce bolszewików, którzy surowo ukarali występujących przeciwko nim marynarzy.