Sytuacja przed wojną

Główną przyczyną wojny peloponeskiej była dominacja Aten, która urzeczywistniła się po wojnie grecko-perskiej. Głównym wrogiem Aten od tamtego czasu stała się Sparta. Przede wszystkim nikomu nie podobała się polityka Aten w utworzonym przez nie Związku Morskim (zwany także Związkiem Delijskim). Było to stowarzyszenie polis, które miało zapewnić wzajemną pomoc w czasie trwania walk z Persami. Po ich ustaniu charakter związku zmienił się na z wojskowego na polityczny.

Członkowie byli zmuszeni do płacenia składek, jakoby na wzmocnienie wojska, ale tak naprawdę pieniądze ze składek brały Ateny, aby wybudować swoją nową, lepszą flotę oraz na rozbudowę swojego miasta. Wkrótce członkowie Związku Morskiego stwierdzili, że taka polityka jest im nie na rękę i chcieli wystąpić ze Związku. Jednakże Ateńczycy wcale nie chcieli pozbywać się dobrego źródła dochodów. Najpierw takie buntujące się polis przestrzegali i grozili. Później wysyłali flotę w celu zablokowania im portów i przejęcia zysków z handlu, a na samym końcu niszczyli okręty buntującego się polis oraz całe miasto. Dyktatura Aten sprawiła, ze pozostałe państwa-miasta zaczęły ich szczerze nienawidzić.

Sytuację wykorzystała Sparta, która podbiła okoliczne polis, ale nie siłą, tylko drogą pokojową. Jedyne czego żądali, to pomoc militarna w razie wojny. Do wojny zresztą wkrótce doszło, gdyż rosnąca potęga Sparty zaczęła wyraźnie przeszkadzać Atenom. W Grecji nastąpił wyraźny podział, zwany dualizmem politycznym: na morzu dominowały Ateny, natomiast Sparta dowodziła świetnie wyszkoloną armią lądową.

Bezpośrednia przyczyna wojny

Przyczyną bezpośrednią wybuchu walk był konflikt, jaki zaistniał pomiędzy Karkyrą a Koryntem o kolonię Epidamos. Było to polis, w którym po wprowadzeniu rządów demokratycznych, wypędzono rządzącą wcześniej arystokrację. Ta jednak nie zamierzała pogodzić się ze swoim losem i szukała sprzymierzeńca wśród innych polis. Arystokrację szybko poparł Korynt, natomiast władzę ludu uznała Karkyra. Stąd też i zrodził się konflikt. Wkrótce Karkyrę poparły Ateny, natomiast Sparta uznała za słuszne stanowisko Koryntu.

Wojna peloponeska - przebieg

Wojna wybuchła w 431 roku p.n.e. Pierwsze lata to bardziej wojna z panującą w Grecji zarazą, w skutek której zginęła 1/4 Greków, w tym także grecki prawodawca, Perykles. Po opanowaniu zarazy, dochodzi do właściwej wojny. Sparta jako iż ma dobrą armię, prowadzi na ladzie wojnę wyniszczającą. Niszczy ateńskie pola uprawne, pali wsie i miasta. Wkrótce Sparta zyskuje pomoc militarną i finansową od swojego największego sojusznika - Persji, która jest żywo zainteresowana upadkiem Aten, od czasu pamiętnych zwycięskich bitew w czasie wojny grecko-perskiej. Wspólne siły Sparty i Persji niszczą flotę Aten i zmuszają je do zburzenia fortyfikacji oraz rozwiązania Związku Morskiego. Zwycięstwo morskie Sparty koło Hellespontu w 405 roku p.n.e. dopełniło tylko klęski Ateńczyków. Wojnę zakończyła kapitulacja Aten wobec oblężenia miasta przez wojska spartańskie dowodzone przez Lysandra.

Dalsze losy państw-miast greckich

Dominacja Sparty nie trwała jednak długo. Już w 371 roku p.n.e. została ona pokonana w bitwie pod Leuktrami i hegemonię objęły Teby. Państwa-miasta znajdujące się na terenie Azji Mniejszej dostały się pod panowanie perskie. Większość polis greckich miała zniszczoną gospodarkę, ziemie oraz dawny autorytet. Upadło znaczenie Grecji na arenie międzynarodowej. Wykorzystała to Macedonia, która najechała na Grecję i w 338 roku p.n.e. wygrała bitwę pod Cheroneą. Znaczna część Grecji znalazła się w granicach państwa Aleksandra Wielkiego. Całkowitą klęskę państwo to przeżyło w połowie II wieku p.n.e., gdy to dostało się pod panowanie rzymskie.