Mimo iż dla współczesnych Chiny to wielki, najbogatszy i najbardziej nowoczesny kraj azjatycki, w początkach swojej historii obejmował stosunkowo niewielki obszar nad dwiema wielkim rzekami: Huago-ho (Żółta Rzeka) i Jangcy (Niebieska Rzeka) na Nizinie Chińskiej. Głównym jego miastem było Lo Jang. Panowały tam dogodne warunki do rolnictwa. Rozwój tych terenów możliwy był głównie ze względu na wynalezienie żelaznych narzędzi, zbudowanie sprawniejszych i lepiej funkcjonujących kanałów nawadniających oraz ożywiony handel z pobliskimi królestwami. Wkrótce powstało wiele drobnych królestw. Najstarsza historia Chin jest niejasna i uważana jest nadal za sprawę sporną historyków. Wiadomo jednak, że zjednoczenia tych królestw dokonała jedna z panujących rodzin - Ts' in w 2200 roku p.n.e. Według jednych źródeł to właśnie od nich pochodzi nazwa Chin. Inne źródła z kolei podają, że nazwa ta wzięła się od późniejszej dynastii - Cin (Qin). Całkowity rozkwit państwa nastąpił jednak dopiero za panowania dynastii Shang w
latach 1700 - 1122 r. p.n.e. Wówczas powstały potężne metropolie chińskie. Następna dynastia, Czou (Zhou) rządziła w Chinach od 1122 do 256 r. p.n.e. W okresie jej panowania rozszerzyły się granice państwa chińskiego: na południe po rzekę Jangcy i na północ po Mandżurię. W ostatnich wiekach panowania tej dynastii toczyły się walki między książętami dzielnicowymi, uznawali oni tylko nominalnie zwierzchność władców dynastii.
Kolejny etap w historii Chin zapoczątkowała dynastia Cin (Qin) z lat 221-207. Autorem potęgi i jej praktycznie jedynym znaczącym przedstawicielem był Shi Huangdi (Szy Huang-ti) nazywany także Czengiem. Był on czymś w rodzaju odpowiednika Iwana Groźnego w Chinach. Urodził się w 259 roku p.n.e. i po trzynastu latach życia objął tron po śmierci swojego ojca. Szerzyły się wówczas plotki, że prawdziwym ojcem nastoletniego władcy jest zwykły kupiec. Groźny autokrata ujarzmił wkrótce wojujące ze sobą królestwa leżące wzdłuż Żółtej Rzeki i na południe od niej i w 221 roku p.n.e. stworzył cesarstwo. Czeng był wielkim budowniczym i bezlitośnie zmuszał do pracy chłopów, jeńców i więźniów politycznych przy budowie dróg, kanałów i Wielkiego Muru. Przeżył kilka zamachów na swoje życie. Wprowadził standardy chińskiego pisma, monet, wag i miar. Ze stolicy w Si-an-jang, na zachód od Si-an, cesarz zarządzał królestwem za pomocą potężnego aparatu administracyjnego. Stosował surowe kary wobec każdego, kto wszedł w kolizję z
prawem. Za jego sprawą odbyło się głośne palenie książek w 213 r. p.n.e. Zniszczono wówczas wszystkie egzemplarze uczonych pism z wyjątkiem znajdujących się w bibliotece cesarskiej. Podobno 460 uczonych, którzy nie zgodzili się spalić własnych dzieł, zostało spalonych żywcem. Kiedy w czasie rozruchów po śmierci cesarza spłonęła również i biblioteka cesarska, była to dla Chin niezwykle dotkliwa starta. Czeng odcisnął głębokie piętno na swoim państwie. System ustanowiony przez niego trwał pomimo zmian dynastii od 221 roku p.n.e. do roku 1911, kiedy runął ostatecznie. Był najdłużej trwającym ustrojem państwa w dziejach ludzkości. Kiedy w 210 roku p.n.e. śmierć cesarza usunęła lęk przed nim, jego następcy nie potrafili zapanować nad sytuacją. Cesarstwo jednak przetrwało.
Powstanie chłopskie w 206 roku p.n.e. (według niektórych źródeł miało ono miejsce w latach 209 - 207 p.n.e.) zakończyło panowanie dynastii Cin, a jego przywódca, Liu Bang, ustanowił się pierwszym cesarzem z dynastii Han. Być może pomógł mu w tym fakt, że posiadał 72 pieprzyki - liczbę mistyczną i potężną. Dynastia Han panowała 400 lat do roku 220 n.e. Cesarze tej dynastii przesunęli granice państwa na południe, aż zapanowali, przynajmniej nominalnie, nad obszarem współczesnych Chin. Podbili też teren dzisiejszej Korei Północnej i utworzyli jedwabny szlak, którym produkowany w Chinach jedwab docierał aż do Rzymu. Za ich panowania konfucjanizm (filozofia Konfucjusza) i aparat państwowy stały się podstawą i ściśle powiązanymi ze sobą składnikami chińskiego życia. Konfucjusz urodził się długo przed nastaniem dynastii Han, a jego dzieła zostały prawdopodobnie spalone podczas palenia książek w 213 roku p.n.e. Jednak w czasie panowania dynastii Han na światło dzienne zostały wystawione jego manuskrypty.
Szczególnie wielkie znaczenie zyskał przypisywany Konfucjuszowi Pięcioksiąg. Jego filozofia polegała na przedstawieniu schematu społeczeństw rządzonego przez wszechwładną biurokrację. Uczyła szacunku do władzy, osób starszych i do klas wykształconych. Nakazywała cenić przeszłość i tradycję, grzeczność i etykę, opanowanie i bezstronność. Pochwalała zachowanie wyznaczonego miejsca w społeczeństwie i akceptowanie swojego losu, pozbawione prostackiego dążenia do pięcia się w górę.
POWRÓT
|