Wraz z rozpowszechnieniem poglądów humanistów, ludzie zaczęli śmielej wygłaszać swoje opinie na różne tematy życia codziennego. Najwięcej niezadowolenia i zgorszenia budził Kościół. Wśród kleru zaczęły występować coraz częściej przekupstwa, łapówki, sprzedawano urzędy duchowne, wielu księży popadło w alkoholizm, nie zachowywano celibatu, dbano o interesy własne, a nie wspólnoty Kościoła. Wierni musieli poza tym płacić strasznie wysokie podatki na Kościół: dziesięcinę, świętopietrze, datki związane z utrzymaniem klasztorów, zapłaty za sakramenty, opłaty za odpust zupełny (odpuszczano grzechy, które uniemożliwiłyby przejście ludzi do nieba po śmierci) - BEZPOŚREDNIA PRZYCZYNA. Zaczęto wykazywać błędy w wierze i zasadach wiary katolickiej. Dociekano, czy aby na pewno dobrze i dokładnie przetłumaczono Pismo Św. Przy tym podkreślano, iż Reformacja, to nie jest ruch przeciwko Kościołowi, ale po to, by go naprawić. Dopiero w późniejszych fazach przeistoczyła się w walki na tle religijnym.

Jako przyczyny gospodarcze, należy podać kryzys wynikły w Europie przez odkrycia geograficzne. Bogatsze warstwy społeczne przez to stawały się jeszcze bardziej zamożne, a reszta ludności podupadła ekonomicznie. Europa stała się miejscem występowania licznych klęsk żywiołowych, głównie głodu. Zaczęto napadać w celach rabunkowych na bogate majątki kościelne i zakonne.

Reformacja zaczyna się w Rzeszy Niemieckiej. Jest to kraj wielonarodowy, wielokulturowy, wielopaństwowy. Osłabiła się znacznie władza cesarza, poszczególnymi państwami rządzili samodzielni władcy. Dochodzi do podziału na bogatsze landy (północ i zachód) oraz na te biedniejsze (południe i wschód). Kupcy niemieccy często bankrutowali w skutek odkryć geograficznych. Handel miast północnoniemieckich osłabiła zmiana szlaków handlowych. Pogorszyła się także chłopstwa. Wprowadzono w XVI wieku pańszczyznę. Kościół posiadał 3/5 posiadłości ziemskich. Przeciwko duchownym często występowali niemieccy pisarze-humaniści.