Przedstawiciele

Na międzynarodowej konferencji w Wersalu zebrali się przedstawiciele 32 państw, w tym 5 dominiów walczących po zwycięskiej stronie państw Ententy. Główny prym jednak wiodły pięć państwa: Francja, Wielka Brytania, Włochy, Stany Zjednoczone i Japonia, tworząc tak zwaną Radę Najwyższą. Obecność Japonii była jedynie dyplomatyczną. O wszystkim decydowali przedstawicieli pozostałych cztery państw, zwani "Grubą czwórką", a byli to:

Spory państw zwycięskich

Spierano się przede wszystkim o pozycję państwa niemieckiego w powojennym świecie. Według Francji jego pozycja miała być zmarginesowana do granic możliwości. Dążyła do osłabienia gospodarczego i militarnego Niemiec. Była także za powstaniem silnych państw na wschodzie, które stanowiłyby zastępstwo za dotychczasowego sojusznika francuskiego w tym rejonie - Rosję. Z kolei wychodząc ze swojej odwiecznej już równowagi sił na kontynencie europejskim, Wielka Brytania była skłonna jednak nie nakładać zbyt wielkich ograniczeń na państwo niemieckie. To wiązało się z nieprzychylnością premiera brytyjskiego do kwestii polskiej oraz innych dopiero co wyzwolonych państw. Stany Zjednoczone kładły głownie nacisk na realizację swojego 14. punktu programu prezydenta Wilsona (stworzenie państw niepodległych na zachód od Rosji) i na utworzenie Ligi Narodów. Opinii Włochów nie brano pod uwagę. W końcu dołączyły one najpóźniej do państw Ententy i musiały pogodzić się ze swoją drugorzędną pozycją, mimo nawet zasiadania w Radzie Najwyższej.

Postanowienia ogólne

Ostatecznie udało się jednak wywalczyć kompromis. Końcowy akt traktatu wersalskiego został podpisany z władzami niemieckimi 28 czerwca 1919 roku. Traktat ten ratyfikowały wszystkie będące na konferencji państwa oprócz... Stanów Zjednoczonych. Co ciekawsze Kongres nie ratyfikował również paktu założycielskiego Ligi Narodów, o którą przecież głównie zabiegał prezydent Woodrow Wilson.

Niemcy uznano winnymi wybuchu wojny. Nałożono na nie również odpowiedzialność za zbrodnie, które podczas niej się dokonały. Zniesiono w Niemczech obowiązek służby wojskowej. Armia Niemiec (tzw. Reichswehra) mogła odtąd liczyć 100 (niektóre źródła podają 115) tysięcy żołnierzy. Mieli to być tylko i wyłącznie ochotnicy. Zakazano im posiadać broni pancernej, ciężkiej artylerii, lotnictwo oraz liniowych okrętów wojennych i łodzi podwodnych. Ograniczono tonaż floty (stąd powstawały później tak zwane "pancerniki kieszonkowe"). Na Niemcy nałożono także wysoką kontrybucję: przyjmuje się, że ostateczną kwotą były 132 miliardy marek w złocie wypłacane przez czterdzieści dwa lata. Głównie odszkodowania miały się dostać krajom najbardziej zrujnowanym: Belgii, Francji. Zakazano także łączenia Austrii z Niemcami.

Jeżeli chodzi o nabytki terytorialne to:
» Belgia otrzymała walońskie okręgi Eupen i Malmedy;
» Francja odzyskała Alzację i Lotaryngię;
» Polska dostała Wielkopolskę i Pomorze (bez Gdańska) - ziemie wywalczone w czasie powstania wielkopolskiego (1918-19), w pewnej zależności od Polski miało funkcjonować Wolne Miasto Gdańsk (wolnym miastem stała się także Kłajpeda).
» Prawy brzeg Renu miał zostać zdemilitaryzowany na szerokość 50 km, a lewy, czyli Nadrenia miała być przez 15 lat okupywana przez wojska francusko-angielsko-amerykańskie. Jeżeli Niemcy spłacaliby odszkodowania, co 5 lat jedna trzecia terenów miała być im oddawana już na stałe.
» Na terenach spornych miał być przeprowadzony plebiscyt, a były to: Szlezwik i Holsztyn (z Danią), Górny Śląsk, Warmia i Mazury (z Polską).
» Niemcy zostały pozbawione też wszystkich swoich kolonii (zostały one jako mandaty przekazane Lidze Narodów).

Liga Narodów

Traktat wersalski zakładał także powstanie międzynarodowej instytucji, która stałaby na straży porządku i miałaby rozstrzygać konflikty na drodze pokojowej. Pakt Ligi Narodów podpisały 44 państwa (w tym wszystkie, oprócz Stanów państwa zwycięskie i 13 państw neutralnych w czasie wojny). Wszedł on w życie 20 stycznia 1920 roku. Organem kierowniczym była Rada Ligi Narodów złożona z pięciu stałych i czterech wybieranych okresowo członków. Członkiem mógł zostać kraj, na którego obecność w LN zgodziło się 2/3 państw w Zgromadzeniu Ogólnym. W 1926 roku przyjęto Niemcy, a w 1934 - Rosję. Ostatecznie Liga posiadała 54 członków. Jednak zawsze dominująca pozycja pozostała przy Anglii i Francji.

Zgromadzenie Ogólne Ligi Narodów zbierało się co roku. Sprawami bieżącymi zajmował się Sekretariat z siedzibą w Genewie. Mimo założeń nie udało się Lidze zachować pokoju na świecie. Wynikało to głównie z faktu, że Liga nie posiadała żadnych form nacisku. Czasem Liga pełniła funkcję arbitrażową. Gdy kraje toczyły spór o jakiś teren, oddawały go pod opiekę Ligi, a ta decydowała o jego przynależności.

Na mocy 22 artykułu Paktu Ligi Narodów powstał system mandatowy. Tereny zamorskie i ziemie wchodzące przed wojną w skład państw przegranych oddano w opiekę Lidze Narodowej, która z kolei podzieliła je między wygrane państwa. Mandaty te pogrupowano na 3 grupy. Do grupy A należały tereny dawnych ziem imperium tureckiego, które dostały się Wielkiej Brytanii (Irak, Palestyna, Transjordania) i Francji (Syria i Liban). Grupa B to byłe kolonie niemieckie w Afryce, które przypadły Belgii, Francji i Wielkiej Brytanii. Mandaty grupy C - posiadłości niemieckie na Pacyfiku i część w Afryce - zostały przekazane Australii, Nowej Zelandii, Japonii i Związkowi Południowej Afryki.

W 1933 roku wystąpiły z Ligi Niemcy oraz Japonia. Formalnie została ona rozwiązana w związku z powstaniem Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), 19 kwietnia 1946 roku.