Przyczyny konfliktu

Żaden konflikt wojenny nigdy w dziejach historii nie brał się z powietrza. Czasami jednak przyczyny były bardziej, a czasami mniej wiarygodne. Zapewne oficjalne wersje podawane przez Związek Radziecki miały niewiele wspólnego z prawdą, jednak gdzieś leżało źródło owego konfliktu. Otóż granica fińsko-radziecka przebiegała zaledwie 20 km od jednego z głównych miast ZSRR - Leningradu. Podobnie było również z linią kolejową, która łączyła Leningrad z Murmańskiem i Archangielskiem. Rząd fiński nie ukrywał zbytnio swojej niechęci do wschodniego sąsiada oraz sympatii, jaką darzył władze nazistowskie. Z tego powodu Rosjanie musieli za wszelką cenę "odsunąć" ową granicę bardziej na zachód.

Za pretekst posłużyła Wiaczesławowi Mołotowi nota protestacyjna wystosowana do rządu fińskiego pod koniec listopada 1939 roku, w której żądał wycofania wojska fińskich znad granicy, jako iż dokonały one ostrzelania wsi leżącej już po stronie radzieckiej. Finlandia odrzuciła te żądania, podobnie jak uczyniła to z wcześniejszymi (m.in. chodziło tutaj o przekazanie ZSRR Przesmyku Karelskiego, wydzierżawienia bazy morskiej Hanko oraz zawarcia nowego układu pokojowego przewidującego współpracę wojskową).

Naturalnie całe zdarzenie było czystym wymysłem radzieckiego ministra spraw zagranicznych, jednakże okazało się wystarczające do wszczęcia wojny i zerwania trwającego od 1932 roku radziecko-fińskiego paktu o nieagresji (oficjalnie nastąpiło to 28 listopada 1939 roku).

Przebieg walk

Zgrupowanie jednostek Armii Czerwonej w sile 600 tysięcy żołnierzy (niektóre źródła wspominają o milionie) i 1230 czołgów na czele z marszałkiem Klimientem Woroszyłowem 30 listopada przekroczyły granicę fińską. Finowie naprzeciw wystawili 40 tysięcy żołnierzy dowodzonych przez Carla Gustafa Mannerheima, jednak nie posiadali broni pancernej. Międzyczasie, 2 grudnia 1939 roku, w miejscowości Terioki władze radzieckie powołały kolaboracyjny rząd złożony z fińskich komunistów na czele z Otto Wilhelmem Kuusinenem, który był sekretarzem Komitetu Wykonawczego III Międzynarodówki. Nazwano go Rządem Ludowym Republiki Finlandii. Nowa powołana przez komunistów władza szybko nawiązała stosunki dyplomatyczne z ZSRR i wystosowała układ o pomocy. Na nieszczęście dla Rosjan, rząd ten nie posiadał jednak władzy na żadnym terytorium, nie był także uznany przez żadne z państw oprócz, naturalnie, Związku Radzieckiego.

W tym czasie legalnie działający rząd oskarżył ZSRR na forum Ligi Narodów o dokonanie agresji, przez co usunięto Rosjan ze zgromadzenia organizacji. Państwa europejskie podjęły szybko akcję pomocy Finlandii udzielając jej pożyczek i dostarczając sprzętu wojskowego.

Z początku walk Finowie odnosili liczne zwycięstwa. Związek Radziecki nie spodziewał się, że Finlandia będzie w stanie stawić opór takiemu potężnemu wrogowi. Już w dniach 12-15 grudnia 1939 roku początkowo zaskoczeni miażdżącą przewagą wroga Finowie, przeszli do kontrataku. Udało im się rozbić 139. dywizję radziecką pod Tolwajärvi.

Następnie w dniach 17-23 grudnia Armia Czerwona uderzyła w kierunku Przesmyku Karelskiego zwanego Linią Mannerheima, której jednak nie udało im się zdobyć. Tutaj wielkim sprytem odznaczyli się Finowie, którzy wykorzystali błędy we współdziałaniu piechoty i czołgów radzieckich oraz fakt, że część żołnierzy nieprzyjaciela walczyła jeszcze w letnich mundurach (przy kilkudziesięciostopniowym mrozie!). Finowie napadali szczególnie na czołgi radzieckie "koktajlami Mołotowa" głównie nocą. W Rosjanach wielki strach budzili również żołnierze fińscy ubrani na biało na nartach. Kolejnym zwycięstwem armii fińskiej okazał się Suomnssalmi, gdzie Finowie pokonali Rosjan w 40-stopniowym mrozie, niszcząc po odcięciu 163. dywizję radziecką. Zginęło wówczas ok. pięciu tysięcy Rosjan. Zagarnięto również sporo sprzętu.

Nowy rok przechylił jednak szalę zwycięstwa na stronę Rosjan. Dnia 1 lutego wojska radzieckie pod dowództwem generała Siemiona K. Timoszenki podjęły ponowną ofensywę na odcinku Summy. Dziesięć dni później udało się im przełamać Linię Mannerheima, co zmusiło wojska fińskie do wycofania się na pozycję obronne położone w głębi kraju. Siedemnastego lutego Związkowi Radzieckiemu udało się przełamać drugą linię obronną Finów. Zmusiło to generała Mannerheima do przemieszczenia swoich wojska wzdłuż zachodniej granicy Karelii. Ataki Armii Czerwonej doprowadziły 25 lutego do otwarcia Związkowi Radzieckiemu drogi na Viipuri (obecnie jest to Wyborg). Finowie nie zamierzali jednak się zbyt łatwo poddawać - ich piętnaście wozów bojowych Vickersa i lekkie czołgi szybko zostały zniszczone przez wroga. Koniec lutego przyniósł także de facto rozstrzygnięcie walk na froncie. Rosjanie przełamali ostatnią już trzecią linię obronną i Mannerheim musiał oddać Wyborg.

Układ pokojowy i bilans walk

Koniec walk nastąpił dopiero 13 marca 1940 roku. Dzień wcześniej, 12 marca, został podpisany układ pokojowy pomiędzy Finlandią a ZSRR. Granica fińsko-radziecka została przesunięta o 150 km od Leningradu. Na terytorium Związku Radzieckiego znalazł się Przesmyk Karelski, miasto Wyborg, Zatoka Wyborska i wszystkie wybrzeża jeziora Ładoga. ZSRR udało się także wydzierżawić półwysep Hanko nad Zatoką Fińską. Jednak dzięki temu pokojowi Finlandia zachowała swoją niepodległość, co udało się, jak to historia wkrótce ukarze, niewielu z państw będących w radzieckiej strefie wpływów.

Straty poniesione w czasie trwania wojny zimowej to: po stronie fińskiej: 23 tysiące żołnierzy, 100 samolotów po stronie radzieckiej: 200 tysięcy żołnierzy, 700 samolotów i 1600 czołgów.

Wojna radziecko-fińska ukazała na arenie międzynarodowej wielką słabość Rosjan. Przede wszystkim zdumienie było wielkie z czasu trwania walk (ponad trzy miesiące, z czego przez dwa Finowie byli w znaczącej przewadze). Dla Armii Czerwonej początkowe fazy wojny były niewyobrażalnie wielką militarną kompromitacją. ZSRR stracił dużo, jeżeli chodzi o renomę polityczną na arenie międzynarodowej. Poza tym wojna ta przekonała Hitlera, że Związek Radziecki nie jest w stanie wygrać walk w czasie największych mrozów, gdyż nie ma co do tego odpowiedniego sprzętu. Cóż, agresja na ZSRR okaże coś jednak zupełnie innego...